กว๊านพะเยา เป็นแหล่งน้ำขนาดใหญ่ที่มีความสำคัญต่อการพัฒนาเมืองพะเยามายาวนาน

โดยกว๊านพะเยา ได้ถูกนำมาใช้ประโยชน์หลากหลายด้าน อาทิ การผลิตน้ำเพื่ออุปโภคบริโภค  เพื่อการประมง  เพื่อการเกษตร  เพื่อการท่องเที่ยว เพื่อการศึกษาและวิจัย โดยมีประชาชนและหน่วยงานต่างๆ รับผลประโยชน์ร่วมกัน  ท่ามกลางปัญหาที่สั่งสมมาตลอด 80 ปีที่ผ่านมา

เช่น ปัญหาน้ำแล้ง น้ำท่วม  น้ำเน่าเสีย  สารพิษ  จำนวนและชนิดของปลาที่ลดลง  สร้างความเหนื่อยยากต่อการแก้ไข และนำไปสู่ขัดแย้งเป็นระยะ  จนยากที่จะหาทางออก

…..

2554  สถาบันพระปกเกล้า และสถาบันปวงผญาพยาว ได้จัดเวทีสานเสวนาหาทางออกเพื่อแก้ไขปัญหาของกว๊านพะเยา   ภายใต้โครงการวิจัยเพื่อเสริมสร้างศักยภาพความเข้มแข็งด้านกฎหมายแก่ภาคประชาชน   ศึกษากรณีชุมชนรอบกว๊านพะเยา   โดย มีเป้าหมายเพื่อหาทางออกร่วมกันของกลุ่มผู้มีส่วนได้ส่วนเสียในการจัดการกว๊านพะเยาทุกกลุ่ม โดยใช้วิธีการสานเสวนาหาทางออกร่วมกัน

ผลการศึกษาได้ค้นพบประเด็นปัญหาร่วม และข้อเสนอที่เป็นทางออกในการแก้ไขปัญหา 3 ด้านคือ 1) ระบบนิเวศกว๊านพะเยา 2) ระบบบริหารจัดการกว๊านพะเยา และ3) การสร้างจิตสำนึกและการใช้ประโยชน์กว๊านพะเยาร่วมกัน

โดยในประเด็นที่ 2 เรื่องระบบการบริหารจัดการกว๊านพะเยานั้น มีข้อเสนอคือ ให้มีกฎหมายเฉพาะพื้นที่หรือกฎหมายท้องถิ่น  ซึ่งอาจจัดทำในรูปแบบธรรมนูญกว๊านพะเยา อันมีสภาพบังคับตามกฎหมาย โดยมีกลไก คือ สภาพัฒนากว๊านพะเยา หรือคณะกรรมการท้องถิ่น เป็นองค์กรที่รับผิดชอบด้านการจัดการกว๊านพะเยา โดยให้ความสำคัญกับการมีส่วนร่วมของผู้ที่มีส่วนได้ส่วนเสียทุกระดับ ทั้งนี้ภาคประชาชนในจังหวัดพะเยาได้นำข้อเสนอดังกล่าว เข้าสู่โครงการพัฒนากว๊านพะเยาอย่างยั่งยืนตามแนวพระราชดำริสมเด็จพระเทพรัตนราชสุดาฯ โดยบรรจุในแผนการพัฒนาด้านการบริหารจัดการกว๊านพะเยา ปี 2557

ในปี 2557 สถาบันปวงผญาพยาว ได้ทำการศึกษาวิจัยเรื่องการสานเสวนาเพื่อออกแบบธรรมนูญกว๊านพะเยาที่พึงปรารถนา มีวัตถุประสงค์เพื่อ ศึกษารูปแบบธรรมนูญกว๊านพะเยา ที่ทุกฝ่ายให้การยอมรับ โดยเปิดพื้นที่ให้ผู้มีส่วนได้ส่วนเสียได้มีส่วนร่วมอย่างแท้จริงในการแสดงความคิดเห็นในการออกแบบธรรมนูญกว๊านพะเยา ด้วยการสานเสวนาสู่ทางเลือกและเพื่อวิเคราะห์เนื้อหาสาระของธรรมนูญกว๊านพะเยาที่เหมาะสมกับสภาพพื้นที่

ผลจากการวิจัยพบว่า รูปแบบและหลักการในการร่างธรรมนูญกว๊านพะเยา ได้นำมาออกแบบร่างธรรมนูญกว๊านพะเยา โดยแบ่งออกเป็น 5 หมวด ได้แก่ หมวดที่ 1 ปรัชญาแนวคิดของธรรมนูญกว๊านพะเยา  หมวดที่ 2 การอนุรักษ์ การใช้ประโยชน์ การฟื้นฟู และการพัฒนา  หมวดที่ 3 ขอบเขตพื้นที่การบังคับใช้   หมวดที่ 4 กลไกหรือองค์กรในการบริหารจัดการ หมวดที่ 5 งบประมาณและกองทุน

ในการนำร่างธรรมนูญกว๊านพะเยาสู่การปฏิบัติ สถาบันปวงผญาพยาวและเครือข่าย ได้มีการดำเนินงาน ดังนี้

1) นำเสนอนโยบายในเวทีสมัชชาสุขภาพจังหวัดพะเยา พ.ศ. 2556 ให้การรับรองเป็น 1 ใน 7 มติสำคัญของจังหวัดพะเยา  2) การขยายผลในเวทีฮอมกำกึ้ดคนพะเยา ร่วมกับเครือข่ายสร้างบ้านแปงเมือง จังหวัดพะเยา และ 3) คณะทำงานธรรมนูญกว๊านพะเยา เตรียมข้อมูลและยกร่างธรรมนูญกว๊านพะเยาที่สมบูรณ์ขึ้นมาก โดยนำเสนอมติธรรมนูญกว๊านพะเยา และร่างธรรมนูญกว๊านพะเยาต่อแผนงานพัฒนาลุ่มน้ำกว๊านพะเยาในพระราชดำริ ฯ มูลนิธิชัยพัฒนา


อย่างไรก็ตามสถาบันปวงฯ พบว่าหน่วยงานที่เกี่ยวข้องไม่ได้นำเนื้อหาของธรรมนูญกว๊านพะเยาไปปฏิบัติให้เป็นรูปธรรมอย่างแท้จริง เพื่อให้ทุกภาคส่วนตกลงยอมรับและเห็นทิศทางร่วมกัน ส่งผลให้สภาพปัญหาในการบริหารจัดการกว๊านพะเยาที่ขาดความเป็นเอกภาพยังคงดำรงอยู่

จากความเป็นมาและความสำคัญของปัญหาดังกล่าว ในปี 2560 สถาบันปวงผญาพยาว สมาคมสื่อชุมชนจังหวัดพะเยา ร่วมกับสาขาวิชารัฐศาสตร์ คณะสังคมศาสตร์ มหาวิทยาลัยมหาจุฬาลงกรณราชวิทยาลัย วิทยาเขตพะเยา จึงได้มีแนวคิดที่จะพัฒนารูปแบบการเสริมสร้างพลังพลเมืองด้วยการสื่อสารสาธารณะผ่านธรรมนูญกว๊านพะเยา ด้วยกระบวนการวิจัยเชิงปฏิบัติการ และการสื่อสารสาธารณะอันจะนำไปสู่การแลกเปลี่ยนเรียนรู้ในเนื้อหาของธรรมนูญกว๊านพะเยา และเกิดการสร้างพลังพลเมืองด้วยการสื่อสารสาธารณะในการแก้ไขปัญหากว๊านพะเยาโดยการมีส่วนร่วมของคนพะเยาต่อไป

……..

ธรรมนูญกว๊านพะเยา  จะเป็นแนวทางในการแก้ปัญหากว๊านพะเยาได้หรือไม่

ธรรมนูญกว๊านพะเยา  จะสร้างกลไกให้ทุกฝ่ายได้ร่วมมือกันพัฒนากว๊านพะเยาได้อย่างไร

…พลเมืองชาวพะเยาพร้อมหรือยังที่จะช่วยกันหาคำตอบนี้

ไม่มีความคิดเห็น